پست اصلی
https://sahv.top/post/2034
این متن سهو، از یک ترس جمعی و ملموس آغاز می‌شود، به نقد انفعال فردی و اجتماعی می‌رسد، بعد سراغ بحران اعتماد به جامعهٔ پزشکی می‌رود و در پایان، تصویری کلی از یک جامعهٔ گرفتار در بازار مکاره ارائه می‌دهد. پیوند این بخش‌ها در یک مفهوم است: فاصلهٔ میان آنچه انسان برای زندگی لازم دارد و آنچه واقعاً در اختیار اوست.
عنوان نیز همین تناقض را در خود دارد؛ «باید باشد» از ضرورت و حق حرف می‌زند، «نیست» از محرومیت و فقدان، و «تکاپوی خیال ما» از ذهنی که هنوز در جست‌وجوی راهی برای عبور از این فاصله است.
1. زمستان سرد بی‌گاز؛ ترس به‌مثابه یک وضعیت دائمی
«زمستان سرد بی‌گاز؟ آیا؟ آن‌ها که مطلعند می‌گویند... همیشه باید باشد چیزی که ما از آن دچار ترس شویم؛»
پرسش نخست، در ظاهر دربارهٔ یک بحران زیرساختی است: زمستانی سرد و احتمال فقدان گاز. اما بلافاصله از سطح پیش‌بینی یک اتفاق فراتر می‌رود و به تجربهٔ زیستن در وضعیت نااطمینانی می‌رسد.
سه لایه در این عبارت وجود دارد:
«زمستان سرد بی‌گاز» نمایندهٔ ترسی مادی و مستقیم است؛ مسئلهٔ گرما، امنیت و بقای روزمره.
«آن‌ها که مطلعند می‌گویند» فاصلهٔ میان مردم و کسانی را نشان می‌دهد که اطلاعات، قدرت تصمیم‌گیری یا امکان پیش‌بینی دارند. مخاطب باید به گفتهٔ صاحبان اطلاعات تکیه کند، بی‌آنکه لزوماً بتواند صحت یا پیامدهای آن را مستقلاً ارزیابی کند.
«همیشه باید باشد چیزی که ما از آن دچار ترس شویم» یک نگرانی مشخص را به تجربه‌ای مزمن تبدیل می‌کند؛ انگار ترس دیگر استثنایی در زندگی نیست، بلکه به یکی از اجزای دائمی آن تبدیل شده است.
نکتهٔ مهم این است که عبارت «باید باشد» در اینجا معنایی تلخ پیدا می‌کند. در عنوان، چیزی باید باشد که نیست؛ اما اینجا انگار چیزی که باید وجود داشته باشد، خودِ ترس است!
این وارونگی زبانی، جهان متن را معرفی می‌کند: در وضعیتی که نیازهای اساسی برآورده نمی‌شوند، اضطراب گویا از ثبات بیشتری برخوردار است.
2. «خیالی نبود اگر فقط من بود مسئله»؛ مسئولیت فراتر از خود
«خیالی نبود اگر فقط من بود مسئله؛ زنده‌ایم حتی برای دیگران...»
این جمله یکی از مهم‌ترین چرخش‌های اخلاقی متن است.
سهو از فردی سخن می‌گوید که می‌تواند به خیال، هنر و جهان درونی خود پناه ببرد؛ اما حتی اگر بتواند با خیال از واقعیت فاصله بگیرد، نمی‌تواند رنج دیگران را از معادلهٔ زندگی حذف کند.
«خیالی نبود» را می‌توان در دو سطح خواند.
خوانش نخست، خیال به‌عنوان پناهگاه است. اگر مسئله فقط شخص من بود، شاید می‌توانستم آن را در جهان ذهنی خود حل‌وفصل کنم؛ شاید می‌توانستم نادیده بگیرم، تحمل کنم یا برای خودم آینده‌ای خیالی بسازم.
خوانش دوم، خیال به‌عنوان مسئله‌ای اخلاقی است. وقتی دیگران هم در معرض رنج‌اند، دیگر نمی‌توان مسئله را صرفاً به تجربهٔ شخصی تقلیل داد. زندگی، مسئولیتی فراتر از حفظ خویشتن پیدا می‌کند.
عبارت «زنده‌ایم حتی برای دیگران» نیز عمداً با «برای خودمان» تفاوت دارد. گوینده نمی‌گوید فقط برای خودمان زنده‌ایم و دیگران هم اهمیت دارند؛ می‌گوید خودِ زنده‌بودن ما می‌تواند نسبت به دیگران معنا و تعهد داشته باشد.
این جمله در عین حال، تناقضی انسانی را آشکار می‌کند: آدمی ممکن است خودش فرسوده باشد، اما همچنان نتواند از نگرانی برای دیگران دست بکشد.
3. «غر نمی‌زنم ولی تو هم قر نده با رنج ما»؛ اعتراض به تحقیر رنج
این بخش از نظر لحن، نقطهٔ تند متن است.
«غر زدن» معمولاً برای کوچک‌شمردن اعتراض به کار می‌رود؛ گویی کسی که از شرایط نامناسب شکایت می‌کند، صرفاً اهل ناله است و نه کسی که دارد از یک مشکل واقعی حرف می‌زند.
سهو ابتدا این برچسب را پس می‌زند: «غر نمی‌زنم.»
اما بلافاصله مخاطب را با عبارت محاوره‌ای و تهاجمی «قر نده با رنج ما» خطاب می‌کند.
این تغییر لحن، کارکرد مشخصی دارد: گوینده از موضع دفاعی خارج می‌شود و برای مخاطب حد می‌گذارد. مضمونش چنین است:
من قرار نیست رنج را به نمایش دائمی تبدیل کنم یا برای اثبات آن از تو تأیید بگیرم؛ اما تو هم حق نداری با بی‌اعتنایی، شوخی نابجا یا ژست رضایت از وضعیت، رنج ما را سبک جلوه بدهی.
در اینجا مسئله صرفاً خودِ رنج نیست؛ مسئله، رفتار دیگران با رنج است.
گاهی فردِ گرفتار، علاوه بر تحمل شرایط دشوار، مجبور می‌شود از اصلِ دشواری شرایط نیز دفاع کند. باید ثابت کند که اغراق نمی‌کند، بهانه نمی‌آورد و صرفاً منفی‌باف نیست.
متن به این فرسایش ثانویه اعتراض می‌کند: رنج‌کشیدن یک مسئله است؛ مجبورشدن به توجیه رنج برای کسانی که آن را تجربه نمی‌کنند، مسئله‌ای دیگر.
4. «آنچه باید باشد و نیست...»؛ خیال در برابر برخاستن
«آنچه باید باشد و نیست در تکاپوی خیال ما خود خود برخاستن است...»
به‌نظر من، این عبارت هستهٔ فکری متن است.
در عنوان، خیال در حال تکاپوست؛ یعنی ذهن برای جبران فقدان‌ها، ساختن آینده و تصور وضعیت مطلوب تلاش می‌کند. اما اینجا «خود خود برخاستن» به‌عنوان چیزی معرفی می‌شود که باید وجود داشته باشد و نیست.
این عبارت را می‌توان نوعی خودانتقادی دانست.
متن فقط نمی‌گوید جامعه امکانات لازم را فراهم نکرده است؛ بلکه می‌پرسد سهم ما در تغییر وضعیت چیست؟ آیا خیال‌کردن دربارهٔ آینده، جای حرکت به‌سوی آن را گرفته است؟
«خود خود برخاستن» تأکید مضاعفی دارد. گویی گوینده از برخاستنی حرف می‌زند که باید از درون خود انسان آغاز شود؛ نه صرفاً با دستور دیگری، نه با وعدهٔ یک نجات‌دهنده و نه با رسیدن ناگهانی شرایط مطلوب.
بااین‌حال، این عبارت نباید به این معنا تعبیر شود که تمام مسئولیت بر دوش فرد است. متن پیش‌تر از شرایط عمومی و رنج جمعی گفته است. بنابراین، برخاستن در اینجا بیشتر یک ضرورت برای بازیابی عاملیت فردی است تا انکار موانع بیرونی.
تناقض مرکزی این بخش چنین است: می‌دانیم چه می‌خواهیم، اما حرکت نمی‌کنیم.
«ما لش کرده و درازکش روی تخت خیال به آینده‌ای امیدواریم که شاید هرگز نخواهد آمد...»
«تخت خیال» تصویر بسیار گویایی است.
تخت معمولاً محل استراحت است؛ جایی برای رهاکردن بدن از فشار حرکت. اما در اینجا خیال نیز به نوعی محل استراحت تبدیل شده است: انسان در آن آینده‌ای مطلوب می‌سازد، از آن لذت می‌برد و به آن امید می‌بندد، بی‌آنکه الزاماً از جای خود بلند شود.
«لش کرده و درازکش» نیز زبانی عامیانه و آگاهانه غیرقهرمانانه است. گوینده از تصویر باشکوه انسانِ در حال مبارزه استفاده نمی‌کند؛ بلکه انسان را در وضعیتی منفعل و حتی کمی مضحک نشان می‌دهد.
این تصویر سه مرحله دارد:
نخست، واقعیت نامطلوب است.
دوم، خیال امکان تجربهٔ آینده‌ای مطلوب را فراهم می‌کند.
سوم، امید به آن آینده، اگر جای کنش را بگیرد، می‌تواند به ابزاری برای ادامهٔ انفعال تبدیل شود.
در این خوانش، متن صرفاً امید را نقد نمی‌کند؛ امیدی را نقد می‌کند که هزینهٔ روانیِ انتظار را کاهش می‌دهد، اما الزاماً چیزی را در واقعیت تغییر نمی‌دهد.
بااین‌حال، یک تفاوت اساسی وجود دارد: خیال همیشه عامل انفعال نیست. برای هنرمند، خیال می‌تواند مقدمۀ خلق و کنش باشد. مسئله از جایی شروع می‌شود که تصویر آینده جای خود آینده را بگیرد.
5. از بحران اجتماعی به بحران پزشکی؛ تغییر میدان نقد
«بزم ویروس‌ها به‌اعتبار سرفه‌های خشک و عطسه‌ها به صلابه کشیده بشر را...»
با این جمله، متن از بحران انرژی و انفعال اجتماعی به بحران سلامت عمومی تغییر مسیر می‌دهد.
ترکیب «بزم ویروس‌ها» به بیماری‌ها نوعی شخصیت و کنش می‌دهد؛ گویی ویروس‌ها در جشن خود هستند و انسان‌ها قربانی این جشن‌اند. این وارونگی، احساس ناتوانی انسان در برابر بیماری را تشدید می‌کند.
در سوی دیگر، «به صلابه کشیده بشر را» تصویری از شکنجه و رنج ممتد می‌سازد. بیماری دیگر صرفاً مجموعه‌ای از علائم جسمانی نیست؛ به تجربه‌ای جمعی تبدیل می‌شود که بدن، روان و مناسبات اجتماعی را تحت فشار قرار می‌دهد.
ترکیب این دو تصویر، تضاد تلخی می‌سازد: برای عامل بیماری، جشن؛ برای انسان، شکنجه.
البته این زبان شاعرانه است، نه توصیف علمی ویروس‌ها. کارکرد آن انتقال حس درماندگی در برابر بیماری است.
چرا بلافاصله جامعهٔ پزشکی مطرح می‌شود؟
«حال تو بگو از جامعه‌ی پزشکی...»
این پرسش در واقع تغییر موضوعی ناگهانی نیست؛ ادامهٔ همان بحث اعتماد است.
در بخش اول، مردم با نااطمینانی دربارهٔ تأمین نیازهای اساسی روبه‌رو بودند. اکنون با بیماری مواجه‌اند و برای تشخیص، درمان و کسب اطمینان به جامعهٔ پزشکی نیاز دارند.
وقتی انسان در برابر بیماری آسیب‌پذیر است، تخصص پزشکی یکی از مهم‌ترین منابع اعتماد اوست. بنابراین، پرسش از وضعیت دانش پزشکان، پرسش از نهادی است که مردم در لحظات ضعف و اضطرار به آن تکیه می‌کنند.
عبارت «حال تو بگو» نیز لحن چالشی متن را حفظ می‌کند. گوینده از مخاطب می‌خواهد دربارهٔ نهادی داوری کند که معمولاً اعتبار حرفه‌ای و علمی دارد.
6. «من می‌گویم اکثرشان بی‌دانشند»؛ نقد تخصص یا تعمیم خشم؟
این گزاره صریح‌ترین ادعای متن و در عین حال، آسیب‌پذیرترین بخش استدلال آن است.
در اینجا باید میان دو سطح تمایز گذاشت.
سطح تجربه و اعتراض: ممکن است گوینده با رفتارهای غیرحرفه‌ای، تشخیص‌های نامطمئن، توضیحات ناکافی، بی‌توجهی به بیمار یا تجربه‌هایی از درمان نامناسب مواجه شده باشد. چنین تجربه‌هایی شایستهٔ بررسی و نقدند.
سطح ادعای کلی: اینکه «اکثر» اعضای یک حرفه بی‌دانش‌اند، ادعایی دربارهٔ بخش بزرگی از یک جامعهٔ تخصصی است و برای اثبات آن به شواهد گسترده و قابل ارزیابی نیاز داریم.
متن برای گزارهٔ دوم شواهدی ارائه نمی‌کند؛ بنابراین نمی‌توان آن را نتیجه‌ای اثبات‌شده تلقی کرد.
اما از منظر ادبی، شدت این تعمیم قابل تفسیر است. گوینده با عبارتی تند، خشم خود را از فاصلهٔ میان اعتبار رسمی و عملکرد واقعی بیان می‌کند. در این وضعیت، عنوان و جایگاه حرفه‌ای لزوماً به‌تنهایی برای ایجاد اعتماد کافی نیست.
نکتهٔ عمیق‌تر این است که متن، ظاهراً با بی‌دانشی مسئله دارد، اما در لایهٔ زیرین با ادعای دانایی بدون پاسخ‌گویی نیز درگیر است.
در حرفهٔ پزشکی، این تمایز اهمیت ویژه‌ای دارد: پزشک لازم نیست همه‌چیز را بداند، اما باید حدود دانش خود را بشناسد، عدم‌قطعیت را توضیح دهد و در صورت لزوم از نظر تخصصی دیگران کمک بگیرد.
پس نقد دقیق‌تر می‌تواند به‌جای نسبت‌دادن بی‌دانشی به اکثریت، متوجه رفتارهایی شود که دانش را از مسئولیت حرفه‌ای جدا می‌کنند.
7. «پزشکی سر بلند می‌کند...»؛ بازگشت انتقادی به جامعه
«پزشکی سر بلند می‌کند و می‌گوید نه که باقی مملکت همه دانشمندند...»
این جمله نقطهٔ چرخش مهمی در استدلال است.
گوینده ابتدا جامعهٔ پزشکی را نقد می‌کند؛ سپس صدای فرضیِ دفاع از آن را وارد متن می‌کند. پاسخ پزشکی، انکار مستقیم اتهام نیست؛ بلکه یادآوری نقص‌های عمومی جامعه است.
منطق این دفاع چنین است: اگر دیگران هم بی‌دانش یا ناکارآمدند، چرا باید پزشکان را به‌طور ویژه نقد کرد؟
این پاسخ در سطح بلاغی، قابل فهم است؛ اما از نظر منطقی، دفاع کاملی محسوب نمی‌شود.
اینکه در یک جامعه حرفه‌ها و نهادهای مختلف با مشکلاتی مواجه‌اند، به‌خودی‌خود نشان نمی‌دهد که عملکرد یک حرفه مناسب است. مشکلات دیگران، مسئولیت حرفه‌ای پزشکان را از بین نمی‌برد.
در عین حال، این جمله ممکن است به یک واقعیت اجتماعی گسترده‌تر اشاره کند: نهادها در خلأ عمل نمی‌کنند و کیفیت آموزش، مدیریت، پاسخ‌گویی و فرهنگ عمومی می‌تواند بر عملکرد حرفه‌ها تأثیر بگذارد.
به این ترتیب، متن از نقد یک گروه تخصصی به نقد ساختاری‌تر نزدیک می‌شود؛ هرچند این گذار را بیشتر با کنایه پیش می‌برد تا با استدلال مستند.
8. «بد بازار مکاره‌ایست این بازار»؛ فرجام جهان‌بینی متن
جملهٔ پایانی، تمام بخش‌های پیشین را به یک تصویر واحد پیوند می‌دهد.
«بازار مکاره» بازاری است آشفته، پر از ادعاها و عرضه‌هایی که ارزش واقعی‌شان لزوماً با ظاهرشان تناسب ندارد. در کاربرد استعاری، این تعبیر فضایی را تصویر می‌کند که در آن تشخیص حقیقت از نمایش، تخصص از ادعا و نیاز واقعی از منفعت‌طلبی دشوار شده است.
تکرار «بازار» نیز قابل توجه است. گوینده از یک نهاد خاص سخن نمی‌گوید؛ واژه را گسترش می‌دهد تا کل میدان اجتماعی را در بر بگیرد.
در چنین بازاری، انسان با پرسش‌هایی روبه‌روست:
به کدام وعده می‌توان اعتماد کرد؟
چه کسی واقعاً صلاحیت انجام کاری را دارد؟
چه کسی از رنج دیگران سخن می‌گوید و چه کسی از آن بهره می‌برد؟
آیا چیزی که عرضه می‌شود، همان چیزی است که ادعا می‌شود؟
از این منظر، بحران اصلی متن صرفاً کمبود گاز، بیماری یا ضعف دانش نیست؛ بلکه بحران اعتماد به وعده‌ها و جایگاه‌هاست.
بااین‌حال، تعبیر «بازار مکاره» اگر به حکمی مطلق دربارهٔ تمام جامعه تبدیل شود، تفاوت میان عملکردهای ضعیف، افراد مسئولیت‌پذیر و نهادهای قابل اعتماد را محو می‌کند. نیروی ادبی این تصویر در اغراق انتقادی آن است؛ نه در اینکه بتوان آن را توصیفی دقیق از تک‌تک افراد جامعه دانست.
9. لایهٔ پنهان متن: سه شکل از فقدان
اگر متن را یکپارچه بخوانیم، سه نوع فقدان در آن دیده می‌شود.
فقدان مادی: زمستان سرد بی‌گاز.
کمبود یا نااطمینانی در دسترسی به نیازهای اولیه؛ چیزی که باید برای زیستن فراهم باشد، اما وجودش قطعی نیست.
فقدان کنش: تخت خیال و آیندهٔ نامعلوم.
توانایی تصور وضعیت مطلوب وجود دارد، اما حرکت برای نزدیک‌شدن به آن ممکن است در انتظار و انفعال متوقف بماند.
فقدان اعتماد: جامعهٔ پزشکی و بازار مکاره.
فرد نمی‌داند تا چه اندازه می‌تواند به وعده‌ها، صلاحیت‌ها و ادعاهای صاحبان جایگاه اعتماد کند.
این سه فقدان به هم وابسته‌اند. ناامنی مادی، آینده را نامطمئن می‌کند؛ آیندهٔ نامطمئن، پناه‌بردن به خیال را جذاب‌تر می‌سازد؛ و ضعف اعتماد، حتی هنگام تلاش برای خروج از وضعیت موجود، انتخاب مسیر مناسب را دشوار می‌کند.
به همین دلیل، متن را نمی‌توان صرفاً شکایتی دربارهٔ زمستان یا انتقادی از پزشکان دانست. اینها مصادیق متفاوت یک تجربهٔ فراگیرترند: زندگی در شرایطی که نیاز، امید و اعتماد دائماً با محدودیت مواجه می‌شوند.
10. تحلیل زبان و ساختار ادبی
حرکت از پرسش به حکم
متن با «آیا؟» آغاز می‌شود، اما به‌تدریج به گزاره‌های قاطع می‌رسد. این حرکت می‌تواند بازتاب عبور از نگرانی و تردید به خشم و داوری باشد.
تقابل زبان شاعرانه و زبان عامیانه
«تکاپوی خیال»، «به صلابه کشیده» و «بازار مکاره» در کنار «غر نمی‌زنم»، «قر نده» و «لش کرده» قرار می‌گیرند.
این ترکیب باعث می‌شود متن نه کاملاً مقاله‌ای باشد و نه صرفاً شعر منثور. زبان رسمی‌تر برای ساختن افق معنایی به کار می‌رود و زبان کوچه برای ضربه‌زدن، نزدیک‌کردن اعتراض به تجربهٔ روزمره و شکستن فاصلهٔ میان گوینده و مخاطب.
تغییر مقیاس
متن از زمستان و بدن انسان آغاز می‌شود، به خیال فرد می‌رسد، سپس به جامعهٔ پزشکی و در پایان به کل بازار اجتماعی گسترش پیدا می‌کند. این حرکت از امر ملموس به امر ساختاری، به نوشته انسجام می‌دهد.
طنز تلخ
پاسخ فرضی جامعهٔ پزشکی، نوعی طنز دفاعی است: به‌جای پاسخ‌دادن به نقد، انگشت اتهام به سوی دیگران برمی‌گردد. طنز از همین جابه‌جایی ساخته می‌شود.
پایان‌بندی جمع‌کننده
«بازار مکاره» به‌عنوان تصویر نهایی، بخش‌های پیشین را زیر یک استعاره قرار می‌دهد. مزیتش فشردگی و قدرت تداعی است؛ محدودیتش این است که اگر مخاطب آن را حکم قطعی دربارهٔ همه‌چیز تلقی کند، پیچیدگی مسئله از بین می‌رود.
11. تناقض درونی گوینده: منتقد انفعال، اما گرفتار فرسودگی
یکی از خوانش‌های مهم متن این است که سهو هم‌زمان دو موضع دارد.
از یک سو، از کسانی انتقاد می‌کند که روی تخت خیال دراز کشیده‌اند و به آینده‌ای نامعلوم امید بسته‌اند.
از سوی دیگر، خودش نیز در همان فضای نااطمینانی، ترس و خشم سخن می‌گوید.
این لزوماً تناقضی به معنای دورویی نیست. می‌توان آن را تعارض میان آگاهی و توان عمل دانست.
انسان ممکن است دقیقاً بداند که انتظارِ صرف راهگشا نیست، اما برای حرکت به منابع، انرژی، امنیت یا همراهی دیگران نیاز داشته باشد. تشخیص انفعال، همیشه به معنای برخورداری از قدرت کافی برای خروج از آن نیست.
حتی عبارت «خود خود برخاستن» نیز در این چارچوب معنای پیچیده‌تری پیدا می‌کند: گوینده فقط دیگران را به حرکت دعوت نمی‌کند؛ شاید دارد ضرورت برخاستن را به خودش هم یادآوری می‌کند.
به این ترتیب، متن میان دو خطر قرار دارد: از یک طرف، تسلیم‌شدن به شرایط؛ از طرف دیگر، سرزنش‌کردن خود و دیگران به‌خاطر محدودیت‌هایی که همیشه در اختیارشان نیست.
قدرت این کشمکش در آن است که متن پاسخ آسانی ارائه نمی‌کند. فقط بر شکاف میان فهمیدن و عمل‌کردن انگشت می‌گذارد.
جمع‌بندی نهایی
به‌نظر من، عمیق‌ترین مضمون این نوشته، نقد جامعه‌ای است که در آن انسان باید هم‌زمان از چند چیز مراقبت کند: از بقای جسمی خود، از امیدش به آینده، از مسئولیتش نسبت به دیگران و از اعتمادش به کسانی که مدعی تخصص و صلاحیت‌اند.
عنوان، مسئله را در سطح خیال نگه می‌دارد؛ اما پایان‌بندی آن را به سطح واقعیت اجتماعی می‌کشاند. خیال می‌تواند وضعیت مطلوب را به ما نشان دهد، اما نمی‌تواند به‌تنهایی جای گرما، درمان، اعتماد و کنش را بگیرد.
در همین حال، خشم متن از جایی نیرو می‌گیرد که فاصلهٔ میان ادعا و واقعیت، دیگر صرفاً یک نقص فنی نیست؛ به تجربه‌ای فرساینده تبدیل می‌شود. گوینده از مردم نمی‌خواهد فقط رنج خود را بیان کنند، بلکه به تحقیر رنج اعتراض می‌کند؛ از متخصصان صرفاً انتظار عنوان ندارد، بلکه عملکرد مسئولانه می‌خواهد؛ و از آینده صرفاً تصویر نمی‌سازد، بلکه نسبت میان امید و حرکت را زیر سؤال می‌برد.
یک محدودیت نیز باید روشن بماند: نقد نهادها زمانی دقیق‌تر می‌شود که تجربهٔ شخصی، داوری ادبی و ادعای قابل اثبات از هم تفکیک شوند. همین تفکیک می‌تواند خشم متن را از یک اعتراض فراگیر به نقدی مستدل‌تر تبدیل کند، بدون آنکه شدت یا صداقت عاطفی آن از بین برود.
اگر بخواهم تمام متن را در یک گزاره خلاصه کنم:
انسان در جهانی که حتی نیازهای اولیه و منابع اعتمادش نامطمئن‌اند، به آینده‌ای پناه می‌برد که هنوز وجود ندارد؛ اما در نهایت، نه خیال به‌تنهایی نجاتش می‌دهد و نه ادعاهای صاحبان قدرت و تخصص. آنچه کم است، فاصله‌ای است که باید میان دانستن و عمل‌کردن، میان صلاحیت و مسئولیت، و میان وعده و واقعیت پُر شود.
